คำสาปของความรู้ คืออะไรกันแน่ ข้อคิดที่ได้เมื่อนักบินต้องเขียนหนังสือให้คนทั่วไปอ่าน
Last updated: 18 มิ.ย. 2569 | 20 จำนวนผู้เข้าชม |
มีคนเคยบอกว่า “หนังสือหนึ่งเล่ม อาจไม่ได้ถูกเขียนโดยคนคนเดียว”
ตอนแรกผมไม่เชื่อ จนได้มาทำหนังสือ ‘จิตวิทยาการตัดสินใจแบบนักบิน’ เล่มนี้
ตลอดหลายปีที่ผ่านมา ผมเขียนบทความเผยแพร่บนโลกออนไลน์ด้วย ‘ภาษาของนักบิน’ ที่เต็มไปด้วยคำศัพท์เฉพาะและประสบการณ์ที่คนในวงการเดียวกันอ่านแล้วย่อมเข้าใจได้ในทันที
แต่สำหรับคนนอกวงการ ภาษาดังกล่าวนี้ไม่ใช่แค่เข้าใจยาก แต่มันคือ ‘โลกอีกโลกหนึ่ง’ ที่พวกเขาไม่คุ้นเคย
ความท้าทายของหนังสือเล่มนี้ จึงไม่ใช่การเขียนเนื้อหาให้ ‘ลึกขึ้น’
แต่เป็นการเขียนให้ ‘เข้าใจง่ายขึ้น’ โดยที่ยังคงความลุ่มลึกของเนื้อหาให้อยู่ครบถ้วน
นับว่าไม่ง่าย
ในการทำงาน ผมโชคดีที่ได้มาพบกับบรรณาธิการท่านหนึ่ง ซึ่งไม่ได้ทำแค่ตรวจเฉพาะคำผิด แต่เขาพยายามเข้าใจโลกของนักบินจริงๆ
เขาไม่ได้อ่านเพียงภาพรวม แต่ตั้งคำถามซ้ำในจุดที่คนทั่วไปอ่านแล้วอาจจะไม่เข้าใจ
เขาทักในประโยคที่นักบินอาจคิดว่า “ความหมายมันก็ชัดดีอยู่แล้ว”
นี่คือประเด็นสำคัญที่สุด เพราะสิ่งที่ ‘ชัดเจน’ สำหรับเรา อาจไม่ได้เข้าใจได้ง่ายดายสำหรับคนอื่นเลย
ผมกับบรรณาธิการ พวกเราทำงานร่วมกันนานกว่า 4 เดือน
ต้นฉบับในมือแก้แล้ว แก้อีก ลบแล้วเขียนใหม่ ตัดออก และเขียนเพิ่ม
บางย่อหน้าใช้เวลาหลายชั่วโมง หรือบางประโยคใช้เวลาเป็นวัน
มันไม่ใช่แค่การแก้ภาษา แต่มันคือการ ‘แปลโลกหนึ่ง ไปสู่อีกโลกหนึ่ง’
ในทางจิตวิทยา สิ่งนี้เรียกว่า ‘Curse of Knowledge (คำสาปของความรู้)’
คือเมื่อเรารู้อะไรบางอย่างที่ลึกมากพอ เราจะลืมไปว่าคนที่ไม่รู้ เมื่อเขาได้มาอ่านงานเขียนของเรา เขาจะรู้สึกอย่างไร
เราอาจเผลออธิบายข้ามขั้น ใช้คำเฉพาะที่เราคุ้นเคย และคิดว่า “คนอื่นก็น่าจะเข้าใจเหมือนเรา”
ทั้งที่ความจริง ผู้อ่านอาจจะไม่รู้เรื่องเลย!
บทบาทของบรรณาธิการในหนังสือเล่มนี้ จึงไม่ใช่แค่คนช่วยปรับแก้ต้นฉบับ แต่คือคนที่ช่วย “ดึงผมออกจาก Curse of Knowledge” นี้
เขาช่วยตั้งคำถามแทนผู้อ่าน ช่วยชะลอจังหวะของเนื้อหา และช่วยทำให้เรื่องยาก... กลายเป็นเรื่องที่จับต้องได้
ผมยอมรับตามตรงว่าถ้าเขียนด้วยมุมของนักบินเพียงคนเดียว หนังสือเล่มนี้อาจจะ ‘ถูกต้อง’ แต่ไม่ถูกทำให้ ‘เข้าถึงง่าย’
มันอาจเต็มไปด้วย ‘ความรู้’ แต่ขาด ‘สะพาน’ ที่จะพาผู้อ่านเดินเข้าไปหาเนื้อหาเหล่านั้น
สิ่งที่หนังสือเล่มนี้พยายามทำจึงไม่ใช่แค่ ‘เล่าเรื่องการบิน’ แต่คือการเอา ‘วิธีคิดของนักบิน’ มาเสนอให้คนทั่วไป (ไม่ใช่แค่คนที่ทำงานในวงการบิน) ได้นำไปปรับใช้ในชีวิตจริง ไม่ว่าจะเป็น
- การตัดสินใจภายใต้ความกดดัน
- การรู้เท่าทันอคติของตัวเอง (Cognitive Bias - อคติทางความคิด)
- หรือแม้แต่การฝึก ‘คิดให้ชัด’ ก่อนลงมือทำ
ตอนแรกผมไม่เชื่อ จนได้มาทำหนังสือ ‘จิตวิทยาการตัดสินใจแบบนักบิน’ เล่มนี้
ตลอดหลายปีที่ผ่านมา ผมเขียนบทความเผยแพร่บนโลกออนไลน์ด้วย ‘ภาษาของนักบิน’ ที่เต็มไปด้วยคำศัพท์เฉพาะและประสบการณ์ที่คนในวงการเดียวกันอ่านแล้วย่อมเข้าใจได้ในทันที
แต่สำหรับคนนอกวงการ ภาษาดังกล่าวนี้ไม่ใช่แค่เข้าใจยาก แต่มันคือ ‘โลกอีกโลกหนึ่ง’ ที่พวกเขาไม่คุ้นเคย
ความท้าทายของหนังสือเล่มนี้ จึงไม่ใช่การเขียนเนื้อหาให้ ‘ลึกขึ้น’
แต่เป็นการเขียนให้ ‘เข้าใจง่ายขึ้น’ โดยที่ยังคงความลุ่มลึกของเนื้อหาให้อยู่ครบถ้วน
นับว่าไม่ง่าย
ในการทำงาน ผมโชคดีที่ได้มาพบกับบรรณาธิการท่านหนึ่ง ซึ่งไม่ได้ทำแค่ตรวจเฉพาะคำผิด แต่เขาพยายามเข้าใจโลกของนักบินจริงๆ
เขาไม่ได้อ่านเพียงภาพรวม แต่ตั้งคำถามซ้ำในจุดที่คนทั่วไปอ่านแล้วอาจจะไม่เข้าใจ
เขาทักในประโยคที่นักบินอาจคิดว่า “ความหมายมันก็ชัดดีอยู่แล้ว”
นี่คือประเด็นสำคัญที่สุด เพราะสิ่งที่ ‘ชัดเจน’ สำหรับเรา อาจไม่ได้เข้าใจได้ง่ายดายสำหรับคนอื่นเลย
ผมกับบรรณาธิการ พวกเราทำงานร่วมกันนานกว่า 4 เดือน
ต้นฉบับในมือแก้แล้ว แก้อีก ลบแล้วเขียนใหม่ ตัดออก และเขียนเพิ่ม
บางย่อหน้าใช้เวลาหลายชั่วโมง หรือบางประโยคใช้เวลาเป็นวัน
มันไม่ใช่แค่การแก้ภาษา แต่มันคือการ ‘แปลโลกหนึ่ง ไปสู่อีกโลกหนึ่ง’
ในทางจิตวิทยา สิ่งนี้เรียกว่า ‘Curse of Knowledge (คำสาปของความรู้)’
คือเมื่อเรารู้อะไรบางอย่างที่ลึกมากพอ เราจะลืมไปว่าคนที่ไม่รู้ เมื่อเขาได้มาอ่านงานเขียนของเรา เขาจะรู้สึกอย่างไร
เราอาจเผลออธิบายข้ามขั้น ใช้คำเฉพาะที่เราคุ้นเคย และคิดว่า “คนอื่นก็น่าจะเข้าใจเหมือนเรา”
ทั้งที่ความจริง ผู้อ่านอาจจะไม่รู้เรื่องเลย!
บทบาทของบรรณาธิการในหนังสือเล่มนี้ จึงไม่ใช่แค่คนช่วยปรับแก้ต้นฉบับ แต่คือคนที่ช่วย “ดึงผมออกจาก Curse of Knowledge” นี้
เขาช่วยตั้งคำถามแทนผู้อ่าน ช่วยชะลอจังหวะของเนื้อหา และช่วยทำให้เรื่องยาก... กลายเป็นเรื่องที่จับต้องได้
ผมยอมรับตามตรงว่าถ้าเขียนด้วยมุมของนักบินเพียงคนเดียว หนังสือเล่มนี้อาจจะ ‘ถูกต้อง’ แต่ไม่ถูกทำให้ ‘เข้าถึงง่าย’
มันอาจเต็มไปด้วย ‘ความรู้’ แต่ขาด ‘สะพาน’ ที่จะพาผู้อ่านเดินเข้าไปหาเนื้อหาเหล่านั้น
สิ่งที่หนังสือเล่มนี้พยายามทำจึงไม่ใช่แค่ ‘เล่าเรื่องการบิน’ แต่คือการเอา ‘วิธีคิดของนักบิน’ มาเสนอให้คนทั่วไป (ไม่ใช่แค่คนที่ทำงานในวงการบิน) ได้นำไปปรับใช้ในชีวิตจริง ไม่ว่าจะเป็น
- การตัดสินใจภายใต้ความกดดัน
- การรู้เท่าทันอคติของตัวเอง (Cognitive Bias - อคติทางความคิด)
- หรือแม้แต่การฝึก ‘คิดให้ชัด’ ก่อนลงมือทำ
เพราะในห้องนักบิน การตัดสินใจที่ผิดพลาดเพียงเล็กน้อย อาจไม่ได้หมายถึงแค่ผลลัพธ์ที่ไม่ดี แต่มันอาจหมายถึง ‘ไม่มีโอกาสครั้งที่สอง’ ให้ลองใหม่
และนั่นคือเหตุผลที่ศาสตร์ของการบิน มันไม่ได้จำกัดอยู่แค่บนท้องฟ้า แต่มันเกี่ยวข้องกับ ‘ชีวิตของทุกคน’
หากจะกล่าวว่าหนังสือเล่มนี้เป็นหนึ่งในหนังสือไม่กี่เล่มในประเทศไทยที่นำ ‘การบิน’ มาเชื่อมกับ ‘จิตวิทยาการพัฒนาตนเอง’ ก็คงไม่ผิด
และที่สำคัญ มันถูกขัดเกลาให้ ‘คนทั่วไปอ่านได้ง่ายและเข้าใจได้จริง’
ผมอยากขอบคุณทีมงานสำนักพิมพ์ DOT ที่ไม่ได้แค่ ‘ผลิตหนังสือ’ แต่ช่วยกัน ‘ออกแบบประสบการณ์การเรียนรู้’ และมองเห็นคุณค่าของการนำศาสตร์เฉพาะทาง มาเผยแพร่ให้คนทั่วไปสามารถเข้าถึงได้ง่าย
บางครั้ง สิ่งที่มีค่าที่สุดในหนังสือเล่มหนึ่ง ไม่ใช่แค่ ‘สิ่งที่เขียนอยู่ในนั้น’
แต่คือ ‘ความตั้งใจของทีมงานที่อยู่เบื้องหลัง’ ที่พยายามทำให้มันดีขึ้น ทีละประโยค ทีละบรรทัด ทีละย่อหน้า
…จนกระทั่งออกมาเป็นรูปเล่มที่สมบูรณ์
เรื่อง: กมลวิช อ่องบางน้อย ผู้เขียนหนังสือ ‘จิตวิทยาการตัดสินใจแบบนักบิน’
และนั่นคือเหตุผลที่ศาสตร์ของการบิน มันไม่ได้จำกัดอยู่แค่บนท้องฟ้า แต่มันเกี่ยวข้องกับ ‘ชีวิตของทุกคน’
หากจะกล่าวว่าหนังสือเล่มนี้เป็นหนึ่งในหนังสือไม่กี่เล่มในประเทศไทยที่นำ ‘การบิน’ มาเชื่อมกับ ‘จิตวิทยาการพัฒนาตนเอง’ ก็คงไม่ผิด
และที่สำคัญ มันถูกขัดเกลาให้ ‘คนทั่วไปอ่านได้ง่ายและเข้าใจได้จริง’
ผมอยากขอบคุณทีมงานสำนักพิมพ์ DOT ที่ไม่ได้แค่ ‘ผลิตหนังสือ’ แต่ช่วยกัน ‘ออกแบบประสบการณ์การเรียนรู้’ และมองเห็นคุณค่าของการนำศาสตร์เฉพาะทาง มาเผยแพร่ให้คนทั่วไปสามารถเข้าถึงได้ง่าย
บางครั้ง สิ่งที่มีค่าที่สุดในหนังสือเล่มหนึ่ง ไม่ใช่แค่ ‘สิ่งที่เขียนอยู่ในนั้น’
แต่คือ ‘ความตั้งใจของทีมงานที่อยู่เบื้องหลัง’ ที่พยายามทำให้มันดีขึ้น ทีละประโยค ทีละบรรทัด ทีละย่อหน้า
…จนกระทั่งออกมาเป็นรูปเล่มที่สมบูรณ์
เรื่อง: กมลวิช อ่องบางน้อย ผู้เขียนหนังสือ ‘จิตวิทยาการตัดสินใจแบบนักบิน’
